Prawa dzieci i młodzieży

  • W pierwszym module, w ramach trzydniowych warsztatów, kładziono nacisk na rozwijanie u uczestników zrozumienia i empatii wobec sytuacji dzieci i młodzieży w czasie II wojny światowej i Holokaustu. Obiektem zainteresowania były wczesne świadectwa dzieci żydowskich, spisywane w latach 1944-1948. Rok 2012 był poświęcony Januszowi Korczakowi. Nasza uwaga skupiała się na myśli i praktykach Korczaka, które były rodzajem proklamacji nowego postrzegania dziecka jako podmiotu, któremu przysługują prawa i wolności. Stały się one inspiracją do powstałych po wojnie dokumentów, dedykowanych ochronie praw dziecka.
  • W drugim i trzecim module wprowadzano uczestników w podstawowe pojęcia z obszaru prawa, uwarunkowania relacji jednostka - państwo na tle systemu demokratycznego, przybliżano genezę i okoliczności powstania praw człowieka i praw dziecka oraz rozwój normatywnych aktów prawnych, służących ich ochronie w wymiarze globalnym i europejskim. Kolejno poddawano szczegółowej analizie zapisy w Konwencji o Prawach Dziecka, porównywano standardy konwencyjne z ustawodawstwem w Polsce (analiza przypadków). W dalszej części pracy warsztatowej następowała ocena sytuacji w szkole i określenie relacji uczeń - nauczyciel. Tematyka dotyczyła praw (niezmiennych) i reguł (zmiennych) w odniesieniu do instytucji szkoły. Poszczególne ćwiczenia miały pomóc uczniom i uczennicom ocenić relacje panujące w szkole z uwagi na przestrzeganie praw człowieka, w tym dzieci i młodzieży, oraz praw ucznia. W tym roku szczególna uwaga została zwrócona na zjawisko dyskryminacji. Punktem wyjścia do dyskusji był film „Niebieskoocy”, który dał oglądającej go młodzieży rzadką okazję do empatii z osobami doświadczającymi napiętnowania na co dzień, umożliwił nie tylko dostrzeżenie dyskryminacji wokół siebie, ale także refleksję na temat własnych zachowań - czynnych i biernych - oraz ich konsekwencji dla otoczenia. Częścią pracy warsztatowej było wprowadzenie definicji dyskryminacji i analiza jednego z jej elementów - władzy faktycznej i symbolicznej oraz jej przejawów.
  • W czwartym module pracowano nad przytoczonymi przez uczestników projektu konkretnymi przykładami, dotyczącymi naruszeń praw człowieka, w tym dzieci i młodzieży, których uczestnicy projektu doświadczyli osobiście, bądź zaobserwowali w swoim najbliższym otoczeniu. W tej części stosowano aktywną formę pracy Theatre of The Oppressed/Teatr Forum, która pozwala rozwinąć u uczestników otwartość, kreatywność, krytyczne myślenie i umiejętność konstruktywnego działania w różnych sytuacjach konfliktowych.

Partnerami w realizacji projektu byli eksperci z Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Warszawie, Katedry Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Stowarzyszenia „Pro Humanum” w Warszawie, Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu oraz trenerki Theatre of The Oppressed/Teatru Forum.

Trzecia edycja projektu 2012 zamyka trzyletnią współpracę MDSM z Fundacją Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (EVZ). W 2013 roku ukazała się publikacja dokumentująca projekt. W styczniu 2014 roku (24-26.01.2014) odbędzie się szkolenie i spotkanie kontaktowe dla polskich liderów projektów oraz edukatorów z obszaru nauczania o prawach człowieka i pedagogiki pamięci o zbrodniach narodowosocjalistycznych pt. „Historia a prawa człowieka: pamięć, edukacja i aktywizm”.

Celem seminarium jest przedstawienie i podsumowanie projektów zrealizowanych w Polsce przy wsparciu Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (EVZ) oraz dyskusja z zaproszonymi ekspertami nad tym, czy i jak można sensownie oraz efektywnie łączyć oba obszary edukacji. Szczególna uwaga zostanie poświęcona kwestii możliwości i granic nauczania o prawach człowieka w oparciu o autentyczne miejsce historyczne, takie jak Auschwitz. Seminarium skierowane jest do koordynatorów projektów, pracowników miejsc pamięci i muzeów, organizacji pozarządowych, szkół i uniwersytetów, aktywnych w obu obszarach edukacji.

Koncepcja i prowadzenie: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

W trzeciej edycji projektu pt. "Prawa człowieka zaczynają się od praw dzieci i młodzieży" wzięli udział uczniowie szkół średnich z Oświęcimia, Tych i Kęt.

Celem pierwszych zajęć(08.03.-10.03.2012) było uświadomienie młodzieży związku między wydarzeniami drugiej wojny światowej i Holokaustu, a dążeniami społeczności międzynarodowej po 1945 roku do stworzenia międzynarodowego systemu prawnej ochrony praw człowieka – powiedziała Elżbieta Pasternak, koordynująca projekt w MDSM. Na podstawie dotychczasowej wiedzy i doświadczeń staraliśmy się odpowiedzieć na pytanie: czym są prawa człowieka?

Robert Szuchta reprezentujący Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie, podczas warsztatów historycznych pokazał mechanizmy, które sprawiły, że Żydzi przestali być postrzegani jako ludzie, że pozbawieni zostali wszelkich praw i skazani na zagładę. Uwaga uczniów skoncentrowana została szczególnie na losie dzieci żydowskich. Przybliżona została im również postać Janusza Korczaka – pedagoga, lekarza i przyjaciela dzieci.

W dyskusji podsumowującej pierwszy moduł projektu młodzież podkreśliła, że po raz pierwszy miała okazję poznawać historię nie jako abstrakcyjny katalog dat, nazwisk i faktów, ale jako los konkretnych ludzi, na życiu których wojna i Holokaust odcisnęły niezatarte piętno. Aby ich los zrozumieć potrzebna jest nam empatia i wrażliwość. One pomagają nam również lepiej rozumieć otaczającą nas rzeczywistość i reagować na współczesne przejawy zła i bezprawia.

Kolejne warsztaty (23.05.-26.05.2012) rozpoczęliśmy od prezentacji „zadania domowego” seminarzystów: wywiadów ze świadkami wydarzeń z czasów drugiej wojny światowej i Holokaustu. Jedna z grup przeprowadziła wywiad z panią Heleną Gębiś, odznaczoną Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za niesienie pomocy więźniom KL Auschwitz.

- Więźniowie byli wszędzie, pracowali w fabryce IG Farben, codziennie idąc ze stacji do fabryki i z powrotem przechodzili koło mojego domu. Moja mama szykowała kanapki, a ja zanosiłam je więźniom. Byłam jeszcze mała, miałam wtedy może 10 - 12 lat. – wspomina pani Helena. To dzięki rodzicom mogłam pomagać. Jeśli miałabym cofnąć czas, niczego bym nie zmieniła w swoim postępowaniu. Od małego uczono mnie, że pomoc drugiemu człowiekowi jest najważniejsza.

Zadanie domowe było dla wielu seminarzystów pierwszą okazją do wysłuchania opowieści ich bliskich, którzy wówczas, jako dzieci, doświadczyli tragedii wojny. Podczas kolejnych zajęć uwagę młodzieży zwróciliśmy na starania społeczności międzynarodowej po drugiej wojnie światowej o stworzenie mechanizmów prawnej ochrony praw człowieka. Wykłady i ćwiczenia prowadzone przez dr Michała Kowalskiego i dr Wojciecha Burka pozwoliły uczestnikom zrozumieć, czym są prawa pierwszej, drugiej i trzeciej generacji, prawa pozytywne i negatywne, jak odróżnić ingerencję państwa w sferę praw i wolności człowieka od naruszeń praw człowieka oraz jak funkcjonują mechanizmy chroniące prawa człowieka. Pod kierunkiem prawniczki i działaczki Stowarzyszenia Pro Humanum, pani Martyny Majewskiej młodzież mogła praktycznie doświadczyć tego, jak tworzy się prawo. Uczestnicy tworzyli m.in. katalog najważniejszych praw i wolności, które wg nich powinny przysługiwać każdemu dziecku.

Najwięcej kontrowersji wśród uczestników wzbudziło prawo do rozwoju w rodzinie - wyjaśniła Elżbieta Pasternak, koordynująca projekt ze strony MDSM - Co oznacza dziś słowo rodzina?; jakie wzorce rodziny funkcjonują obecnie?; jakie prawa przysługują w rodzinie rodzicom, a jakie dziecku?; jakie obowiązki i prawa ma w tym kontekście państwo?, jak państwo powinno chronić dziecko? - to pytania, które pojawiały się w dyskusji. Dużo uwagi poświęciliśmy także prawu do nauki, które wraz z zakazem dyskryminacji były głównym tematem trzecich warsztatów.

Trzecie warsztaty (19.09.-21.09.2012 r.) w ramach projektu rozpoczęliśmy od prezentacji „zadania domowego”: analizy statutów szkolnych w kontekście artykułów Konwencji o Prawach Dziecka. Wielu seminarzystów przyznało, że po raz pierwszy z uwagą przejrzało zapisy, dotyczące ich praw i obowiązków oraz relacji z władzami szkolnymi. Przytoczono kilka przykładów sytuacji, w których w odczuciu uczestników prawa ucznia były łamane. Eksperckiej oceny tychże przykładów dokonała pani Elżbieta Czyż z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, zajmująca się kwestią praw dziecka i ucznia w Polsce, pomagając rozróżnić łamanie praw człowieka/ucznia od wykroczenia. Podczas praktycznych ćwiczeń uczestnicy tworzyli katalogi praw i obowiązków ucznia oraz procedury, niezbędne do ich zastosowania w szkole, odwołując się przy tym często do myśli i praktyk rozwiniętych przez Janusza Korczaka.

W tym module szczególną uwagę zwróciliśmy na zjawisko dyskryminacji. Warsztaty na ten temat odbyły się w Centrum Żydowskim w Oświęcimiu i prowadzone były przez Tomasza Kuncewicza i Maćka Zabierowskiego. Rozpoczęliśmy od analizy skutków dyskryminacji, zapoznając się z eksperymentem przeprowadzonym w latach 60-tych w USA przez Jane Elliot, utrwalonym w filmie dokumentalnym BLUE EYED. Kolejne ćwiczenia umożliwiły uczestnikom osobiste doświadczenie tego, czym jest wykluczenie. W drugim bloku zajęć rozważaliśmy przyczyny dyskryminacji. Seminarzyści opisywali sytuacje, w których poczuli się dyskryminowani, w których zachowywali się dyskryminująco w stosunku do innej osoby i w których byli świadkami aktu dyskryminacji. Dużo trudności sprawiło opisywanie własnych zachowań dyskryminujących, których na co dzień najczęściej nie jesteśmy świadomi i które przejawiają się w tzw. mikronierównościach. Analizując obrazy z przestrzeni publicznej charakteryzowaliśmy mechanizm stereotypizacji. Wybrane obrazy i fotografie dotykały stereotypowego postrzegania różnych grup społecznych i mniejszościowych w Polsce i wynikających z nich negatywnych uprzedzeń.

Uzupełnieniem zajęć warsztatowych był udział uczestników w otwarciu wystawy pt. „Berlin-Yogyakarta. Od hitlerowskiego terroru wobec osób homoseksualnych do praw człowieka dzisiaj”, ukazującej dyskryminację i prześladowania osób nieheteroseksualnych w kontekście historycznym i współczesnym.

Czwarte warsztaty (01.12.-05.12.2012 r.) oparte były na jednej z metod Teatru Uciśnionych, rozwiniętego na przełomie lat 60 i 70-tych przez brazylijskiego reżysera Augusto Boala: Teatrze Forum. Obecnie, w ponad 70 krajach na 6 kontynentach świata Teatr Uciśnionych staje się drogą do zmiany terapeutycznej, a w konsekwencji politycznej i społecznej. W rękach Boala teatr stał się narzędziem do stworzenia przestrzeni, w której dokonuje się transformacja tradycyjnego teatralnego monologu w dialog pomiędzy sceną, a publicznością. Przestrzeń ta pozwala na rozpoznanie i utożsamienie się z przedmiotem opresji, na jej dyskusję w grupie i swobodną próbę wpłynięcia na nią.

Scenariusz do spektaklu uczestnicy improwizowali i tworzyli sami pod kierunkiem trenerek: Dominiki Bedryjczuk i Dominiki Akuszewskiej. Każdy mógł zaproponować historię, wokół której budowana była akcja. Wyjątkowość Teatru Forum polega na tym, że także widzowie zaproszeni na powstały spektakl mogą brać czynny udział w przedstawieniu: wchodzić na scenę, ingerować w przebieg sztuki proponując własne rozwiązanie pokazywanego problemu. Każdy z oglądających może być zatem jednocześnie widzem, aktorem i twórcą, wpływającym na losy bohaterów. Widzowie, przejmując rolę głównego bohatera, badają dostępne alternatywy i trenują rozwiązania problemów, które są tożsame z ich codziennymi trudnościami.

Podczas spektaklu Teatru Forum publiczność stanowili uczniowie i nauczyciele z Powiatowego Zespołu Nr 2 Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego i Technicznych w Oświęcimiu. Trzy przygotowane przez uczestników projektu sceny, zatytułowane: „Inny”, „Lekcja religii” i „Ściana” dotykały naruszania praw dziecka w różnych kontekstach sytuacyjnych. Publiczność poszukując konstruktywnych sposobów rozwiązania danego problemu odnosiła się do własnych doświadczeń oraz do zapisów, zawartych w Konwencji o Prawach Dziecka.

Wspólnie przeżyty spektakl - zgodnie z intencją uczestników projektu - powinien zainspirować publiczność do zmian i być wstępem do aktywnego reagowania na niesprawiedliwość i bezprawie, które nas otacza.

W tegorocznym projekcie wzięli udział uczniowie z następujących szkół:

  • Powiatowego Zespołu Nr 1 Szkół Ogólnokształcących im. Stanisława Konarskiego w Oświęcimiu
  • Powiatowego Zespołu Nr 2 Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego i Technicznych w Oświęcimiu
  • Powiatowego Zespołu Nr 3 Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. Por. Stefana Jasieńskiego w Oświęcimiu
  • Powiatowego Zespołu Nr 5 Szkół Budowlanych w Oświęcimiu
  • Powiatowego Zespołu Nr 9 Szkół im. Marii Dąbrowskiej w Kętach
  • Powiatowego Zespołu Nr 10 Szkół Mechaniczno- Elektrycznych im. Mikołaja Kopernika w Kętach
  • I Liceum Ogólnokształcącego im. Leona Kruczkowskiego w Tychach

Fundusz Neumannów

SZANSA NA STYPENDIUM

XVIII edycja konkursu
"Stypendium dla najzdolniejszych"

Wyniki