KULTURY PAMIĘCI

O II WOJNIE ŚWIATOWEJ I HOLOKAUŚCIE: POLSKA, BIAŁORUŚ, NIEMCY
POLSKO-NIEMIECKO-BIAŁORUSKIE SEMINARIUM DLA STUDENTÓW
Terminy:
2. część: 07.05.-12.05.2018, Mińsk/Białoruś
3. część: 15.10.-20.10.2018, Monachium i Dachau/Niemcy
Organizatorzy:
MDSM Oświęcim, Geschichtswerkstatt Leonid Levin der Internationalen Bildungs- und Begegnungsstätte J. Rau, Mińsk/Białoruś, Bayerischer Jugendring, Monachium/Niemcy, Agentur für Bildung – Geschichte, Politik und Medien e.V., Berlin/Niemcy, Lehrstuhl für Didaktik der Geschichte und Public History, LMU Monachium/Niemcy, Arbeitsbereich Didaktik der Geschichte, FU Berlin/Niemcy, Katedra Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej, Uniwersytet Warszawski/Polska
Info:
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Kultury pamięci o II wojnie światowej i Holokauście: Polska, Białoruś, Niemcy - posumowanie seminarium w Mińsku, 7-12.05.2018

Po zakończeniu zimnej wojny i otwarciu archiwów w obrębie europejskich wspólnot pamięci umacniają się asymetrie i granice. Jak można je pokonać, a z podzielonej europejskiej pamięci uczynić integrującą i wspólną kulturę pamiętania? Trzydziestu studentów z Polski, Białorusi i Niemiec spotkało się po raz drugi na seminarium w Mińsku w ramach projektu Kultury pamięci o II wojnie światowej i Holokauście: Polska, Białoruś, Niemcy (pierwsze seminarium odbyło się w MDSM Oświęcim/Polska w dniach 10-16.12.2017).

Białoruś, jak większość krajów byłego Związku Radzieckiego, przeżywa trudny proces zerwania z tradycją sowieckiej historiografii i przejścia do refleksji oraz włączenia własnej przeszłości w europejski i globalny kontekst. Charakterystycznymi przykładami postrzegania historycznej pamięci i jej stopniowej transformacji jest getto w Mińsku i obóz w Trościeńcu, które jako miejsca masowego mordu na Żydach, deportowanych m.in. z Niemiec, Czech i Austrii są nadal mało znane w Europie. Grupa seminaryjna eksplorowała te zagadnienia zwiedzając miejsca pamięci i rozma-wiając ze świadkami historii.

Mały Trościeniec, leżący ok. 10 km na wschód od Mińska, funkcjonował początkowo jako obóz dla radzieckich jeńców wojennych, kolejno jako obóz pracy przymusowej a w kwietniu 1942 r. został przekształcony przez Niemców w obóz zagłady. Żydów przywożono zazwyczaj na pobliskie uroczyska Błahouszczyna i Szaszkouka (ros. Błagowszczina i Szaszkowka) i tam rozstrzeliwano. Przed uśmierceniem ofiary zmuszano, by rozebrały się do naga. Następnie Żydów prowadzono nad przygotowane uprzednio groby i mordowano strzałem w tył głowy. Począwszy od czerwca 1942 r. w ramach akcji eksterminacyjnej prowadzonej w Małym Trościeńcu Niemcy wykorzystywali również ruchome komory gazowe. W 1943 r. Niemcy przystąpili do zacierania śladów masowych zbrodni. Zadanie to powierzono tzw. Sonderkommando 1005. W ciągu kilku tygodni ekshumowano i spalono ciała pogrzebanych na uroczysku Błahouszczyna i Szaszkouka ofiar - opróżniono 34 masowe groby. 3 lipca 1944 r. Mały Trościeniec został wyzwolony przez Armię Czerwoną. Największą część ofiar obozu stanowili Żydzi z getta w Mińsku oraz Żydzi pochodzący z terenów Niemiec, Austrii, Czech oraz innych krajów Europy. Ginęli tutaj także miejscowi partyzanci, członkowie ruchu oporu oraz zakładnicy. Liczba ofiar znacznie różni się w zależności od źródeł. Instytut Yad Vashem szacuje, że zginęło tu ok. 65 tys. osób. W 1963 r. niedaleko wsi Trościeniec Wielki, przy szosie mohylewskiej, wzniesiono kilkunastometrowy obelisk ku pamięci ofiar. Współcześnie pamięć kultywowana jest w Parku Memorialnym Trościeniec (biał. Memoryjalny Park Trascjaniec). 3 lipca 2018 r. roku planowane jest otwarcie nowego kompleksu upamiętniającego wszystkie ofiary Trościeńca.

Spacerując po terenie getta w Mińsku (istniało od lipca 1941 r. do października 1943 r. i obejmowało teren 2 km²) zatrzymywaliśmy się przy wielu pomnikach przypominających o losach więzionych tu Żydów. W Dniu Zwycięstwa, obchodzonym na Białorusi 9 maja, wzięliśmy udział w ceremonii upamiętniającej przy pomniku Jama, poświęconym pamięci ofiar pogromu z 2 marca 1942 r. Stoi tam tzw. Czarny Obelisk, który uznawany jest za najstarszy pomnik ofiar Zagłady na terenie dawnego Związku Radzieckiego. W 2000 r. otwarto nowy pomnik w obrębie Jamy, jednocześnie pozostawiając Czarny Obelisk. Autorem projektu rozbudowy był Leonid Lewin – wybitny architekt białoruski, przewodniczący stowarzyszenia organizacji i wspólnot żydowskich na Białorusi. Założenie składa się ze stylizowanej menory oraz wykonanej z brązu grupy rzeźbiarskiej Ostatnia droga, usytuowanej przy współczesnych schodach wiodących na dno Jamy. Kompozycja przedsta-wia 27 ludzkich postaci schodzących w dół, m.in. starca, matkę z dzieckiem, dziewczynkę, chłopca ze skrzypcami. Zgodnie z zasadami judaizmu, żadna z postaci nie jest realistycznym przedstawieniem człowieka. Rzeźbę zaprojektowała znana słowacka rzeźbiarka Elza Pollak, była więźniarka obozu w Auschwitz, natomiast odlew z brązu wykonał Aleksander Finski. Przy Jamie istnieje także Aleja Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Rosną tutaj symboliczne drzewa poświęcone Białorusinom, którzy ryzykując swoim życiem ratowali osoby narodowości żydowskiej.

Zajęcia warsztatowe na temat kultury pamięci na Białorusi w porównaniu z Niemcami i Polską odbywały się w Pracowni Historii im. Leonida Lewina, która została otwarta przy Mińskim Międzynarodowym Edukacyjnym Centrum im. Johannesa Raua (IBB Mińsk) w 2003 roku. Seminarzyści wysłuchali wprowadzenia do teorii i praktyki pracy z historią mówioną, wygłoszonego przez kierowniczkę Pracowni, dr Irynę Kashtalian, wzięli udział w rozmowach ze świadkami historii: Barysem Papou (ur. 1922 r.), Jakau Krauczyńskim (ur. 1935 r.) i Elwirą Simakową (ur. 1926 r.), obejrzeli film dokumentalny pt. Ja, Andrei Iwanowitsch (reż. Hannes Farlock, Sinie Gory, prod. 2018 r.) oraz wysłuchali prezentacji grupy białoruskiej nt. różnych aspektów kultury pamięci o II wojnie światowej i Holokauście na Białorusi.

Nasza grupa seminaryjna udała się także z jednodniową wizytą do Nowogródka, gdzie odwiedziliśmy Muzeum Żydowskiego Ruchu Oporu oraz miejsca działań słynnej grupy partyzanckiej braci Bielskich. Na koniec programu zwiedziliśmy wystawę w Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej.

Bogaci o nową wiedzę, doświadczenia i pełni pozytywnych wspomnień oczekujemy naszego kolejnego spotkania. Już w październiku udamy się do Monachium i Dachau, gdzie nasz partner projektu Bayrischer Jugendring (BJR) oraz studenci z Niemiec wprowadzą nas w tematykę kultury pamięci o II wojnie światowej i Holokauście z perspektywy niemieckiej.

Partnerami projektu są: Pracownia Historii im. Leonida Lewina przy Mińskim Międzynarodowym Edukacyjnym Centrum im. Johannesa Raua/Białoruś, Bayrischer Jugendring (BJR) w Monachium/Niemcy, Agentur für Bildung – Geschichte, Politik und Medien e.V. w Berlinie/Niemcy, Katedra Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej, Uniwersytet Warszawski/Polska, Koło Naukowe „Eurazja” Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie/Polska, Katedra Dydaktyki Historii i Public History, LMU w Monachium/Niemcy, Wydział Dydaktyki Historii, FU w Berlinie/Niemcy.

Seminarium finansowane ze środków Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży (PNWM), Fundacji Pamięci Ofiar Obozu Zagłady Auschwitz-Birkenau oraz FIJA- Förderverein für die IJBS Oświęcim/Auschwitz.

Koordynacja projektu: Elżbieta Pasternak

Fundusz Neumannów

SZANSA NA STYPENDIUM

XVIII edycja konkursu
"Stypendium dla najzdolniejszych"

Wyniki