Kobiety wojny

Między zbrodnią a krzykiem o godność

„Kobiety wojny” to nowa publikacja Fundacji MDSM w Oświęcimiu i Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Na książkę składa się 18 tekstów polskich naukowców, którzy przybliżają rolę kobiet w ustrojach totalitarnych, bądź pod panowaniem totalitarnym oraz w realiach „masowej przemocy”.

- Na postawione we wstępie pytanie o „realne miejsce kobiet w narracji o II wojnie światowej i konfliktach zbrojnych XX wieku” jest niezmiernie trudno odpowiedzieć. Zbyt mało jeszcze na ten temat, my historycy, wiemy. Zajmowaliśmy się zazwyczaj kobietami jako bezbronnymi ofiarami wojennych kataklizmów, jako matkami żołnierzy, partyzantów, dysydentów, jako pisarkami i poetkami, opiewającymi bohaterstwo swych mężów i synów bądź opłakującymi ich śmierć lub więzienie. A przecież występowały w dziejach również w tysiącu innych ról. Teksty odsłaniają wiele aspektów tej niezmiernie złożonej męsko-kobiecej współzależności. Barwna galeria postaci i omówionych w poszczególnych studiach ich zazwyczaj tragicznych doświadczeń otwiera prawie nieznaną nową perspektywę spojrzenia na jakże niedawną przeszłość. Myślę, że książka skłoni do zmiany wielu stereotypowych opinii na temat roli kobiet w dziejach najnowszych – napisał w recenzji prof. dr hab. Andrzej Żbikowski z Uniwersytetu Warszawskiego.

Z kolei prof. dr hab. Marek Kornat z Polskiej Akademii Nauk podkreślił, że od strony, którą zaproponowano w książce, zbyt mało próbowano dotychczas analizować doświadczenie reżimów totalitarnych. - Nie mam wątpliwości co do tego, iż tom stanowić będzie istotny przyczynek do dotychczasowej polskiej historiografii totalitaryzmów, jak i do studiów nad problematyką masowej przemocy w XX wieku – uważa prof. Kornat.

W tematykę książki wprowadza rozdział pt. „Kobiety w ideologii totalitarnej”, ukazujący wieloaspektowo sytuację kobiet w dwóch systemach całkowitego zniewolenia: nazizmie i stalinizmie.

Drugi rozdział pt. „Gwałt jako strategia wojenna” ukazuje kobiety jako ofiary konfliktów. Ofiary nieprzypadkowe – brutalna przemoc seksualna stała się bowiem w wielu wojnach elementem przemyślanej strategii, siania terroru, bronią wykorzystywaną w zaplanowany sposób przez walczące strony.

Rozdział trzeci pt. „Uwikłane w system” opisuje losy kobiet/świadków zagłady – żon esesmanów, więźniarek obozów, nadzorczyń w tychże obozach czy nazistowskich kolaborantek.

W ostatnim rozdziale książki, zatytułowanym „Walcząc o przetrwanie”, autorzy dowodzą, że w czasach zniewolenia olbrzymie znaczenie ma nie tylko fizyczne przeżycie, ale i ocalenie człowieczeństwa.

Całość dopełnia sugestywna, stworzona jakby tuszem do makijażu, okładka książki. Zaprojektował ją znakomity grafik Tomasz Bocheński, laureat wielu prestiżowych międzynarodowych nagród.

Książka została wydana dzięki wsparciu finansowemu: Fundacji im. Róży Luksemburg oraz Fundacji Pamięci Ofiar Auschwitz-Birkenau.

Redakcja naukowa książki: Alicja Bartuś
Recenzenci: prof. dr hab. Marek Kornat, prof. dr hab. Andrzej Żbikowski

Rozdział I. KOBIETY W IDEOLOGII TOTALITARNEJ

  • Eugeniusz Cezary Król: Kobiety nazizmu
  • Jacek Chrobaczyński: Kobieta w systemie stalinowskiego totalitaryzmu 1944-1956

Rozdział II. GWAŁT JAKO STRATEGIA WOJENNA

  • Alicja Bartuś: Wojskowe niewolnice seksualne armii cesarza Hirohito
  • Roman Wieruszewski: Gwałty i przestępstwa na tle seksualnym jako zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciw ludzkości i akty ludobójcze (Rwanda, była Jugosławia)
  • Urszula Róg: Przemoc seksualna we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga

Rozdział III. UWIKŁANE W SYSTEM

  • Piotr Setkiewicz: Żony esesmanów z Auschwitz
  • Elżbieta Romanowska: Kobiety w organach oskarżycielskich (1944–1956) – stalinowska prokurator Helena Wolińska
  • Joanna Lubecka: Historia pewnej znajomości: Maria Mandl i Stanisława Rachwał
  • Katarzyna Suszkiewicz: Chana Senesz i Katherina Senesz – wojenne losy córki i matki w świetle akt procesowych Rudolfa Kasztnera
  • Daria Czarnecka: Coco Chanel – polityczna czy tylko „horyzontalna” kolaborantka?
  • Ewa Cuber-Strutyńska: Niemy protest Kobiet w Czerni

Rozdział IV. WALCZĄC O PRZETRWANIE

  • Anna Zapalec: Świat kobiet w sowieckich łagrach. Próba zarysu problematyki
  • Martyna Grądzka: Kobiety żydowskie w KL Płaszów. Codzienność, przetrwanie, pamięć
  • Teresa Wontor-Cichy: Więźniarki IBV w obozie Auschwitz
  • Katarzyna Odrzywołek: Los żydowskich dziewcząt, które opuściły Związek Sowiecki z Armią gen. Władysława Andersa
  • Wojciech Strokowski: Utracona kobiecość. Próba rekonstrukcji świata dojrzewającej kobiety na podstawie pamiętnika Rutki Laskier
  • Alicja Białecka: Ekspresja literacka jako strategia przetrwania po traumie – doświadczenie Auschwitz w literaturze kobiecej
  • Anna Kamińska: Postfeminizm a wojny kobiet – refleksja filozoficzna

Fundusz Neumannów

SZANSA NA STYPENDIUM

XVIII edycja konkursu
"Stypendium dla najzdolniejszych"

Termin składania wniosków: 30 czerwca 2017.
Ogłoszenie wyników: 7 lipca 2017.

Wyniki