A HOUSE TO LIVE
A PLACE TO LEARN

MDSM Oświęcim i Arolsen Archives współpracują od 2019 r. w ramach kampanii #StolenMemory. Celem kampanii jest odnalezienie rodzin ofiar niemieckich obozów koncentracyjnych i zwrócenie im pamiątek po ich bliskich, tzw. efektów, przechowywanych w Arolsen Archives. 

Podczas polsko-niemiecko-ukraińskiego seminarium, które odbyło się w Oświęcimiu i Krakowie w dniach od 12 do 18 maja 2026 r., trzydziestu młodych wolontariuszy wspólnie omawiało strategie poszukiwań i dokumentację oraz uczyło się od siebie nawzajem. Wolontariusze pomagają wyjaśnić losy i wypełnić luki w rodzinnych historiach, są aktywnie zaangażowani w zachowanie i kształtowanie pamięci. W obecnym kontekście wojny w Ukrainie temat wojny, traumy, przetrwania i pamięci nie jest tematem historycznym, ale aktualnym. Pokazuje to wszystkim zaangażowanym, jak kruchy i nieoczywisty jest pokój w Europie, jakie mechanizmy wykluczenia i prześladowań z przeszłości można rozpoznać w teraźniejszości i jakich wartości należy bronić w naszych demokratycznych społeczeństwach. 

W ramach przygotowania do pracy wolontariackiej seminarzyści z Łańcuta, Brandenburga i Kijowa wraz z nauczycielami zwiedzili pod kierunkiem przewodników muzealnych Miejsce Pamięci Auschwitz-Birkenau. Podczas warsztatów zajmowali się biografią Tadeusza Szymańskiego, Ocalałego z Auschwitz i inicjatora powstania Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu.

Posługując się narzędziem cyfrowym e-Guide Arolsen Archives młodzież rozszyfrowywała dokumenty z obozów koncentracyjnych oraz analizowała fragmentarycznie zachowaną dokumentację dotyczącą Tadeusza Szymańskiego. Licealiści z Łańcuta, pod kierunkiem nauczycielki, pani Urszuli Mach, przygotowali prezentację o losach Tadeusza Szymańskiego, absolwenta I Liceum Ogólnokształcące im. H. Sienkiewicza w Łańcucie.

Tadeusz Szymański urodził się 18 maja 1917 roku w Gostilj (Bośnia). Jego rodzice byli Polakami. Po przeprowadzce rodziny Szymańskich do Łańcuta wstąpił do polskiego harcerstwa. Po wybuchu wojny zgłosił się na ochotnika do wojska. 2 maja 1941 r. został aresztowany z powodu swojej działalności harcerskiej, a 12 sierpnia 1941 r. trafił do KL Auschwitz, po przejściu przez więzienia w Rzeszowie i Krakowie. W obozie pracował w komandzie Gärtnerei Rajsko (ogrodnictwo Rajsko), a następnie w komandzie Aufnahme (wydział przyjęć więźniów). Jesienią 1944 roku Tadeusz Szymański został ewakuowany do obozu Breslau-Lissa (podobóz Groß-Rosen), a następnie do Groß-Rosen i stamtąd do Buchenwaldu. Po udanej ucieczce z transportu kolejowego zmierzającego do Czechosłowacji odzyskał wolność 1 maja 1945 r. W lipcu 1945 r. Tadeusz wrócił do domu. W latach 1946-1977 pracował w Miejscu Pamięci Auschwitz-Birkenau - najpierw w Dziale Informacyjnym, a następnie w dziale „Zbiory”. Angażował się również intensywnie w poszukiwanie rodziców dzieci wyzwolonych w Auschwitz. Na emeryturze z wielkim zaangażowaniem współpracował z organizacją „Aktion Sühnezeichen Friedensdienste” oraz z inicjatywą „Zeichen der Hoffnung”. Brał udział w seminariach, spotykał się z wieloma grupami podczas ich podróży po Polsce i był zapraszany na liczne spotkania z niemiecką młodzieżą w Republice Federalnej Niemiec. Za tę działalność otrzymał Medal im. Theodora Heussa oraz Wielki Krzyż Zasługi Republiki Federalnej Niemiec. Od samego początku wspierał Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży (MDSM) w Oświęcimiu, miał decydujący wkład w powstanie tego ośrodka i wspierał pracę pedagogiczną na wielu płaszczyznach. Tadeusz Szymański zmarł 26 sierpnia 2002 roku.

Szczególnie ważnym i wzruszającym momentem dla wszystkich uczestników było spotkanie i rozmowa z wnuczką Tadeusza Szymańskiego, panią Joanną Barcik, która przez wiele lat gromadziła w rodzinnym archiwum wspomnienia, zapiski i pamiątki po Tadeuszu, z którymi mogła zapoznać się nasza grupa. 

Na zakończenie seminarium uczestnicy zwiedzili Kraków, zagłębiając się w wielowiekową i wielokulturową historię Polski. 

Nowi wolontariusze kampanii #StolenMemory, pełni wiedzy, doświadczeń i entuzjazmu rozpoczynają poszukiwania rodzin ofiar niemieckich obozów koncentracyjnych, aby w ramach kampanii #StolenMemory Arolsen Archives zwrócić im pamiątki po ich bliskich. Trzymamy za nich kciuki!

Organizatorzy: 

MDSM Oświęcim
Arolsen Archives/Niemcy
Liceum Nr. 53 w Kijowie/Ukraina
von Saldern-Gymnasium Europaschule in Brandenburg an der Havel/Niemcy
I Liceum Ogólnokształcące im. H. Sienkiewicza w Łańcucie/Polska

Koordynacja: 

Elżbieta Pasternak, pasternak@mdsm.pl
Anna Meier-Osiński, anna.meier-osinski@arolsen-archives.org
Elisabeth Schwabauer, Elisabeth.Schwabauer@arolsen-archives.org

Projekt finansowany ze środków Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży (PNWM) w ramach programu „Zachować Pamięć”.